Jak pisać recenzje?

Na początku pozwolę sobie na pewne zastrzeżenie. Proszę nie traktować tego artykułu jako idealnego wzorca. Nie jestem polonistą z wykształcenia, więc nie roszczę sobie ambicji to napisania doskonałego lub bliskiego doskonałości poradnika o pisaniu recenzji. Jest to jedynie próba pomocy autorom piszącym recenzje dla strony Kocham Książki (kochamksiazki.pl).

Po taki zastrzeżeniu mogę już przejść do tematu. Zamierzamy odpowiedzieć sobie na pytanie jak pisać recenzje, czym jednak jest sama recenzja? Najprostszą definicją recenzji są dwa słowa: ocena utworu. Nie potrzeba więcej słów, gdyż wszystkie one zawężą pojęcie albo będą już same w sobie sposobem uprawiania recenzji. W ten sposób ujmujemy wszelkie utwory (książkę, film, rzeźbę itp.) oraz sposoby oceny (recenzja naukowa, literacka, szkolna etc.). W recenzji bowiem potrzebny jest przedmiot recenzji (to co recenzujemy) oraz ocena tego przedmiotu. Bez elementu oceny recenzja będzie tylko streszczeniem lub opisem wrażeń odbiorcy dzieła. Nie wystarczy napisać „mi się podobało”, gdyż to nie jest ocena dzieła. Oceną jest zdanie „to jest dobra książka”.

Na potrzeby strony Kocham Książki należy jednak uściślić sposób tworzenia recenzji dla potrzeb tejże strony. Nie będą to recenzje naukowe, ani recenzje dzieł typu rzeźba czy film. Recenzja książki ma swój własny charakter i tak naprawdę dość luźną formę, dopóki spełnia podstawowe zadanie oceniania utworu. Poza samą oceną należy jednak w recenzji dla Kocham Książki uwzględnić następujące elementy.

1. Zewnętrzny opis książki. Należy podać autora tytuł, wydawnictwo, miejsce i datę wydania. Do tego należy dodać obrazek okładki, który ułatwi identyfikację na półce w księgarni. Można dodać inne elementy, szczególnie dobrze widziane jest umiejscowienie książki w cyklu czy serii. Ten punkt jest obowiązkowy, gdyż bez niego nie czytelnik nie wiedziałby co jest przedmiotem recenzji. Opis bibliograficzny podajemy w następujący sposób (są różne, taki obowiązuje na tej stronie):
   Imię Nazwisko, Tytuł książki, tłum. Imię Nazwisko (tyt. oryg. Tytuł oryginalny), [Wydawnictwo] Miejsce Wydania rok
   Np. Jan Kowalski, Relacja z podróży do sąsiedniej wsi, tłum. Jan Nowak (tyt. oryg. How did I get to a nearby village), [Wydawnictwo Lokalne] Katowice 2003.
   Tłumacza i tytuł oryginału podajemy oczywiście tylko dla utworów tłumaczonych z języka obcego.
2. Wprowadzenie czytelnika. Przedstawienie utworu i autora. Jaka to książka (detektywistyczna, fantasy, dla dzieci czy kucharska)? Kim jest autor (debiutant, specjalista w danej dziedzinie)? Nie mówimy jeszcze o szczegółach. W tym miejscu warto zainteresować czytelnika, spowodować, że będzie chciał przeczytać całość naszego tekstu.
3. Streść krótko treść książki. Przedstaw to tak, aby nie zdradzić zakończenia (ktoś kto sięga do recenzji chce wiedzieć, czy dana powieść jest warta przeczytania a nie kto zabił).
4. Oceń utwór uzasadniając swoją ocenę. Dobry, zły, rewelacyjny czy gniot? Dlaczego? Co było dobre, co jest szczególną wartością, a co się autorowi nie udało? Oczywiście staraj się być obiektywny, jednak twoja subiektywna opinia też jest potrzebna. Tutaj recenzje powinny wręcz mieć pewien subiektywny charakter, jednak wyraźnie zaznaczaj, kiedy mówisz od siebie, a kiedy próbujesz oceniać obiektywnie (np. to jest dobra książka dla dzieci i powinna się im spodobać, jednak osobiście wyrosłem już z tego typu literatury albo sam nie przepadam za powieściami detektywistycznymi, to jednak tym, którzy takie lubią, ta książka powinna się spodobać). Idealna obiektywność jest bardzo trudna albo wręcz niemożliwa, ale warto spróbować choć trochę ją uwzględnić w ocenie. Tutaj też warto określić adresata utworu (dla wszystkich, dzieci, gospodynie domowe, specjaliści w danej dziedzinie itp.)

Powyższe cztery punkty nie wyczerpują całości tematy. Da się napisać bardzo dobrą recenzję w inny sposób. Recenzja bowiem może przybrać również formę np. eseju. Wybór formy zostawiam autorom recenzji. Mam jednak nadzieję, że ułatwiłem pracę wszystkim, którzy chcą popularyzować czytanie i polecać innym dobrą literaturę (lub odradzać złą).