Premiery Wieści

Wojna nie umiera nigdy – premiera książki „Mała zagłada”

Anna Janko, Mała Zagłada
Written by Jan Oko

Zabrałam ci twoją historię, mamo, twoją apokalipsę.  Karmiłaś mnie nią, gdy byłam mała, szczyptą, po trochu, żeby mnie tak całkiem nie otruć. Ale się uzbierało. Mam ją we krwi…

Anna Janko Mała Zagłada

Dzisiaj jest oficjalna premiera książki traktującej o bardzo trudnych czasach i ich tragicznych skutkach, o cichym cierpieniu przez lata. Anna Janko powiedziała w jednym z wywiadów: Homo sapiens to nieszczególny gatunek — pożera własne dzieci. Nawet jeżeli nie zgadzamy się z tym zdaniem, nawet jeżeli uznamy książkę za niepotrzebne wyciąganie duchów przeszłości czy za zupełnie nieobiektywny zapis subiektywnych wrażeń to jednak najpierw przez chwilę zamilknijmy i zastanówmy się. Może warto czasem założyć czyjeś buty, nawet jeśli nie jest to w żaden sposób komfortowe?

Zapraszamy do lektury recenzji książki: Anna Janko, Mała zagłada.

Na temat tej pozycji wypowiedziało się dwóch historyków. Pozwalam sobie ich tutaj przytoczyć.

„Anna Janko — budując swoją opowieść na dialogu z matką, dialogu z samą sobą — pozostaje przede wszystkim autentyczna, poruszająca w potrzebie dotarcia do istoty prawdy. Tej najokrutniejszej.

Ci, co zginęli, nie mieli szansy przekazać swojej opowieści. Ci, co przeżyli, nigdy nie mieli szansy na realne, psychologiczne przepracowanie traumy. Następne pokolenia odziedziczyły nieprzerobiony balast tragicznego doświadczenia.

Książka Anny Janko wpisuje się w jeden z najważniejszych europejskich nurtów nowego przepracowania tragedii II wojny światowej w duchu zrozumienia i dialogiczności, a nie konkurencji ofiar i zbrodni.”

Robert Traba
Profesor w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Dyrektor Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie i profesor honorowy na Freire Universität w Berlinie

„Mała Zagłada nawet mnie — historykowi od lat zajmującemu się wojennym losem Zamojszczyzny — rozbudowuje te zdarzenia do panoramy pełnej nieznanych detali.

Bardzo bolałem nad tym, iż mniej więcej pół wieku temu uznano dramat Zamojszczyzny za zbadany i opisany, wręcz buchalteryjnie rozliczony. Nic bardziej fałszywego i właśnie Mała Zagłada świetnie pokazuje, iż to czas przeszły niedokonany, że blizny dziedziczy się po rodzicach i ciągle są pytania wymagające odpowiedzi. Zresztą każdemu kolejnemu pokoleniu historię trzeba opowiadać na nowo jego współczesnym językiem.

Książka Anny Janko była dla mnie lekturą wyjątkową i dużym przeżyciem.”

Adam Sikorski
Historyk, dziennikarz, reżyser i scenarzysta. Prowadzi w TVP Info i TVP Historia program o tematyce historycznej Było, nie minęło. Inne jego audycje to Ocalić od zapomnienia i Z archiwum IPN.

Opis książki (źródło: Wydawnictwo Literackie):

Sochy na Zamojszczyźnie, 1 czerwca 1943 roku. Wystarczyło parę godzin, by wieś przestała istnieć. Budynki zostały spalone. Mieszkańcy rozstrzelani. Pośród zgliszczy pozostał jeden dom, nieliczni dorośli i kilkoro dzieci.

Wśród nich — dziewięcioletnia Terenia Ferenc, matka Anny Janko. Dziewczynka widziała, jak Niemcy mordują jej rodzinę. Nieludzki obraz towarzyszył jej przez lata spędzone w domu dziecka, by nigdy nie dać o sobie zapomnieć…

„Miałam przez to wszystko jakby dwie matki. Pierwszą: dorosłą kobietę, za którą tęskniłam, gdy wychodziła do sklepu, której się bałam, gdy wpadała w gniew,  z której byłam dumna, bo nikt nie miał ładniejszej pani za matkę na całym podwórku. I drugą mamę miałam: małą dziewczynkę, której na wojnie zginęli rodzice, wciąż przerażoną i samotną, która kiedyś cierpiała głód i musiała pracować u złej ciotki, takiej, co biła i kazała nosić wiadra z wodą pod górę. Dla niej pójście po wojnie do domu dziecka było, o paradoksie, największym szczęściem. To właśnie ta mama-dziewczynka nieraz kładła się na tapczanie w dzień i płakała nie wiadomo dlaczego.” (fragment książki)

Mała Zagłada Anny Janko nie jest jeszcze jedną tragiczną opowieścią rodzinną wyciągniętą z lamusa II wojny światowej. To mocna, jak najbardziej współczesna rozprawa z traumą drugiego pokolenia — naznaczonego strachem. Brutalna, naturalistycznie opisana historia pacyfikacji polskiej wsi staje się w niej punktem wyjścia do przedstawienia etycznej i egzystencjalnej bezradności.

Mała Zagłada. Przejmująca książka o tym, że wojna nie umiera nigdy…

About the author

Jan Oko

Antykwariusz i bukinista. Zakochany w książkach.

Leave a Comment